Viết cho Mẹ và Quốc hội (P. 1)

(Lev Tolstoi) “Để mấy ngày già tìm tuổi ấu thơ”
Mở Đầu

Kính gởi Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam.
Tôi tên Nguyễn Văn Trấn, sinh ngày 21-1-1914, thuộc dân tộc Việt nam, làm nghề viết báo và dạy học chính trị.
Nói thông thường tôi là lão nhiêu nhưng khó an phận.
Tôi có đọc Lev Tolstoi mà thấy bày khôn :
Mình lụi đụi mà đã lên tới đỉnh của cõi người thì chớ có “thá ví” làm chi nữa, hãy gìn giữ sức, dồn tâm hoàn cho phận sự làm con, đối với mẹ hiền-Tổ Quốc, làm người có ích.
Vâng ! Hay lắm !
Đất nước đang khổ sở, bối rối, làm nhức đầu người Cách mạng lão thành.
Họ bàng hoàng. Mai này sẽ ra sao?
Tôi cảm thấy như đứng cheo leo trên mõm đá, nhìn biển rộng.
Lặng nhìn vào trí não, thấy cái nôi.
Chợt nghe tiếng hát.
Nhớ lại cái tuổi lồng lộng mây bay gió thổi trăng lên.
Nhớ mẹ nuôi dạy dắt díu, trao cho Đời.
Cảnh rạng đông của đời tôi sáng
Tôi nhớ tới nó với lòng biết ơn.
Nay đem trình Quốc hội.

Xin hãy nhận nơi đây như của con đối với Mẹ hiền, tấm lòng của một công dân có luân thường.
Trương Vĩnh Ký có dặn rằng :
Khi mẹ có lổi thì can
Không nghe thì cũng van lơn nằn nì
Lời của tôi viết thành một cuốn sách, nhưng tâm can là như vậy mà thôi.

Nay kính
Nguyễn Văn Trấn
2-9-1995

Kính gởi : Quí vị Đại biểu Quốc hội và Đồng bào.

==================================

Lời Tựa : (mượn)
Gởi các độc giả,
Các bạn đọc giả đọc sách này
xin hãy gạt bỏ mọi thành kiến.
Và khi đọc cũng đừng phẫn nộ.
Nó chẳng có gì độc hại và ô nhiểm.
Đành rằng các bạn sẽ đọc ở đây.
Rất ít cái hoàn thiện, trừ chuyện vui cười.
Tôi không lòng nào chọn đề tài khác được.
Vì thấy các bạn đang héo hắt nổi bi ai.
Viết chuyện cười còn hơn chuyện khóc.
Bởi lẽ cười là đặc tính của con người
(F.Rabelais, 1494-1553)
Đề tựa cho tác phẩm Gargantua của mình như vậy (lời dịch của Tuân Đô) và có gởi lời phân minh :
“Ví thử như chiếu theo nghĩa đen, các bạn thấy những đề tài rất vui và rất phù hợp với tên sách, thì tuy vậy các bạn cũng đừng nên dừng lại ở đó như mấy tiếng hát của các Sirènes, mà nên lý giải theo ý nghĩa cao hơn tất cả những điều mà ngộ nhỡ các bạn đã tưởng là người ta nói vui chơi.”
Bởi vậy xin các bạn hãy lý giải tất cả những việc làm và lời nói của tôi theo cách nào hoàn thiện nhất, hãy tôn kính bộ óc có hình thể phó mát mà bồi dưỡng cho các bạn bằng những chuyện hý hước hay ho và trong phạm vi quyền lực của mình, các bạn hãy làm thế nào để cho tôi luôn luôn khoái lạc.

==================================

(I) TRÁI TIM, LÝ TRÍ VÀ LUÂN THƯỜNG

Hể thấy không còn “bao lăm hơi” nữa, mìmh sẽ viết một cái gì như tiểu thuyết đọc vui tặng mẹ.
Thì nay,
Viết cho Mẹ và cho Quốc hội đây
Định cho nó là tập sách của trái tim, của lý trí của luân thường
Bạn đọc nhất định sẽ thấy ẩn ngữ gì đó đối với cuộc sống
Thôi ta đọc thử văn hào Pháp A.France, nhớ lại mình, coi.
“Tôi sẽ nói cho các bạn nghe những gì mà mỗi năm cảnh trời thu mây bay, những buổi bắt đầu ăn tối tán cây và những chiếc lá úa vàng, trong chùm cây run rẩy. Tôi sẽ kể cho các bạn nghe cái tôi thấy lúc bưóc qua vườn Luxembourg vào những ngày đầu tháng. Mỗi khu vườn có vẻ đìu hiu mà đẹp đẽ hơn bao giờ hết, đó là thời tiết cây rụng lá, lá vàng từng chiếc, từng chiếc rơi xuống đôi vai trắng nõn của những pho tượng đá mà tôi nhìn thấy lại, lúc bấy giờ, đi trong vườn là một đứa bé, tay thọc túi quần, cặp sách trên lưng, nhảy tung tăng trên đường đến trường. Cậu ta là hình ảnh của tôi hồi 25 năm trước.
Thiệt tình tôi thiết tha với chú ấy lắm. Vào thuở chú còn bay nhảy, thì tôi không bận bịu với chú. Nhưng giờ đây chú không còn nữa, tôi thương chú biết chừng nào. Tự nhiên tôi tiếc, tự nhiên tôi thấy lại chú.
Nhớ ngày xưa đi học. Thầy kêu trả bài. Bài “Ngày Tựu Trường” (La Rentreé des Classes), giọng tôi tốt, tôi đọc lời trong trẻo véo von :
“C’est l’ombre du moi que j’étais il y a vingt cinq ans” (ie. Nó là cái bóng của bản thân tôi 25 năm trước về trước).
Chính thầy tôi ngồi nghe cũng nhắm nhỏ mắt lại để nhớ hình ảnh hồi nhỏ của mình.

1. Viết về Mẹ
Với người có tuổi, nhớ tới Mẹ là nhớ ơn.
Trong cuộc sống, nếu là cuộc sống hạnh phúc và hoàn chỉnh- thì phải, chúng ta đoàn tụ với 4 người.
Một là người yêu, người Tây nói : “Đó là phân nửa Vợ-chồng”.
Hai là bạn thân. Lưu Bình-Dương Lễ.
Ba là cuốn sách. Y dang má tựa vai kề với nhiều bạn nửa trên kệ kia kìa.
Người thứ tư là Mẹ. Đây là người thân nhất, hơn cả nhân tình, hơn cả bạn thân và cả các cuốn sách. Vì trong người mẹ có cả ba bạn kia.

Khắp thế giới người nào cũng kêu Mẹ, bằng má má và đặt ra nhiều câu ca tụng mẹ.
Ta có câu : “Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”.
Người Albanie : “Ngay ông Trời cũng có Mẹ kia mà !”.
Người Ấn Độ : “Không ai nói nổi trọn ơn nghĩa của trời và của Mẹ”.
Người Mỹ : “Trái tim của Mẹ là hình ảnh của con”.
Người Yidish : “Vì trời không có mặt khắp nơi nên mới tạo ra người Mẹ”.
Napoléon 1er : “Tương lai của đứa con là công trình của người Mẹ”.
Ernest Renan : “Mẹ tôi là tấm kiếng trong đó tôi nhìn thấy lại quá khứ”.
Trung hoa có phương châm : “Đứa con có lìa bỏ gia đình, đi đến đâu nó cũng đem bàn tay của Mẹ nó theo”.

Nói Trung Hoa mà nhớ Lỗ Tấn. Ông nhà văn lớn này khi đọc sách thấy Khổng Tử nói : “Phụ nhơn nan hóa”, ông cười hả hả mà hỏi bổng rằng “Không biết, khi nói người đàn bà là khó dạy, lão Khổng Tử có kể Mẹ ổng vào trong đó hay không ?”

Ông Florian, nhà viết ngụ ngôn Pháp, mẹ mất hồi mình còn bé. Một hôm đi đường gặp một em bé đứng khóc. Florian vổ má nó và nói :
“Nín đi em. Em bị mẹ đánh hả? Em sướng hơn qua, vì em hãy còn có mẹ mà đánh em”.

Những thằng bạn thứ ba đã cấp cho tôi những “Cổ văn học” ấy. Và chúng biểu tôi đọc nhà phê bình Sainte Beuve. Tôi đã đọc và hết sức vui :
“Sung sướng thay, ai ngay từ buổi thiếu thời đã tìm thấy trong bè bạn, trong người thân cái lương tâm thứ hai, mà có khi còn là cái lương tâm thứ nhất, một người làm chứng thường xuyên, nó khuyến khích, nó làm cho bạo dạn, nó giúp đỡ và sau đó, bất kỳ ở đâu có mặt hay vắng mặt, ta cũng một lòng kính trọng ! Đó là người Mẹ”.

Vậy cho nên khi đọc Pline le Jeune, tôi thấy ông thảng thốt :
“Tôi đã mất người chứng giám đời tôi
Tôi lo sợ từ rày tôi có thể sống bê tha”.
Nhờ ông ấy nói, thường giữ gìn lòng, tôi không để khi Mẹ không còn, mình đâm ra sống bê tha.
Mẹ là lương tâm con người. Con người sống ở đời thường sợ lương tâm trách móc. Biết vậy nên có nhiều nhà văn đã viết để cho người Mẹ làm lương tâm can thiệp vào kiềm chế không để con gây tội ác.
Trong tiểu thuyết “Những Con Đường Đói Khát” G. Amado viết một câu chuyện thương tâm. Người lâm nạn lấy câu thần chú “mầy có Mẹ không ?” mà thốt khỏi tay một tên hung ác :
“Một số nông dân bị địa chủ lãnh chúa cướp hết ruộng đất, bị hành hạ ức hiếp, nghèo đói phải kéo nhau vào rừng, lập cuộc sống thành bầy thường xuyên tới những thị Trấn cướp lương thực, vàng bạc, hãm hiếp, giết người.
Như hôm nay.
Chúng ùa vào một phố phường, lùa tất cả đàn bà, con gái – những ai không kịp trốn chúng nó – vào một rạp chiếu bóng, làm một cuộc nhảy múa lõa lồ. Mỗi tên kẹp một phụ nữ…
Lucas là tên đầu đảng, có trò hết sức ác độc để trả thù xã hội người giàu bức hại kẻ nghèo. Nó ra lịnh lâu la tìm cho nó một phòng riêng. Nó cho đốt một bếp lửa đỏ. Trên than hồng, nó nung một con dấu, loại bằng sắt mà người chủ bầy bò đốt đỏ lên rồi in lên mông bò để làm dấu riêng.
Trong phòng ấy, nó bắt người này đến người khác, những người đàn bà tội nghiệp vào.
Bọn lâu la thì ở bên ngoài hành lạc thả cửa. Khi nghe có mùi thịt nướng bay ra, chúng nó reo : “Á đầu đảng ta đóng dấu ả rồi !”
Tên phó đảng cũng có buồng riêng. Nó không làm ác như đầu đảng.
Nó quét mắt qua đám đông. Đôi mắt háo hứt của nó đang lựa mồi. Chi kia thấy cái nhìn châm bẩm của nó chị hốt hoảng chạy loanh quanh. Tên phó đảng rượt tới ôm chị đem vào buồng, thả chị ra để nhìn. Trước mắt, người thiếu phụ không động đậy, vẻ mặt nghiêm nghị, thân hình phơi bày đầy đủ.
Chị bị lùa đi đây thì đứa con chị chạy trốn đâu bây giờ. Cái “người Mẹ” sắp bị làm ô nhục, nên mẹ đột nhiên nhớ tới con. Người mẹ liền có ý nghĩ sáng suốt như ánh chớp thống qua.
Chị nhìn thẳng vào mắt tên cướp đang sắp sửa hành hạ chị. Chị hét vào mặt đỏ rượu của nó : “Đồ khốn ! Mầy không có mẹ hay sao hử ?”
Câu hỏi bất ngờ khiến tên phó đảng không thể hiểu ngay được. Đôi lúc hắn cũng nghĩ đến bà cụ Giucundina. Nhưng vào lúc ấy hắn không muốn nghĩ đến tí nào.
- “Hẵng để thây kệ bà lão ấy.”
- “Nếu anh có một người mẹ, anh hãy nghĩ đến bà. Hãy nhớ rằng tôi cũng có một đứa con. Xin hãy để phúc và để đức cho mẹ anh mà buông tha cho tôi về.”
Trước mắt gã là cái món gã thèm…
Hắn thấy lại bà cụ Giucundina đang đi đi lại lại và la mắng trìu mến các con.
Người thiếu phụ nói tiếp :
- “Vì âm đức của mẹ anh, tôi xin anh điều đó. Mẹ anh sẽ nguyền rủa anh nếu anh không tha tôi khỏi nơi này. Tôi sẽ không tìm cách thốt thân nữa. Anh phải biết sửa sự thế nào. Đó là âm đức mẹ anh đó.”
Tên phó đảng đưa tay dụi mắt, gã không thể xua đuổi hình ảnh bà cụ Giucundina.
- “Thôi được rồi, nhưng mầy cút đi nhanh lên, trước khi tao thay đổi ý kiến.”
Người thiếu phụ hốt đại món vải gì đó, che bớt thân hình… và chạy ra đường. Hắn vẫn đứng không cục cựa, trong mắt hãy còn hình ảnh mẹ, bà cụ Giucundina…

2. Bâng Khuâng Nhớ Mẹ
Tôi cũng biết lo như Pline, nên tôi nhớ Mẹ lắm.
Năm 1976, tôi từ Hà Nội về Saigon. Má tôi đợi tôi không được. Đã đi !
Các anh em ở Long Hiệp, Gò Đen có nhắn tôi về nghe dùm họ viết lịch sử cách mạng, đoạn Nam kỳ khởi nghỉa ở Long Hưng Hạ (Bến Lức, Gò Đen, Phước Tỉnh, Thanh Hà, An Thạnh, Ba Cụm, Mỹ Yên)
Anh Chín Giông đọc sơ thảo. Cuộc họp có trên 80 người.
“Cuộc phá khám lớn Saigon không làm được vì âm mưu bị lộ.
Một tốp nghĩa quân đã tìm cách len lỏi đi bộ mà về. Chúng tôi 4 đứa phụ trách vũ khí cũng đành chèo ghe xà beng búa lớn, xà no mà ngược nước.
Về tới Chợ Đệm trời đã sáng trợt. Ban ngày ban mặt không thể cheo ghe qua Ba Cụm được. Chúng tôi đến Vàm Cai Tâm nhận chìm ghe bỏ và ghe vũ khí.
Chúng tôi lên nhà của anh Bảy Trấn vừa lúc má anh, bà Võ Thị Đức vừa nấu chín nồi ăn sáng.
- Sao kêu tên Bác Tám ra như vậy ?
- Công của ai đối với cách mạng thì phải nói ngay tên của người ấy. Bà Võ Thị Đức sẵn có nồi cơm năm, liền đập mấy hột vịt rồi chiên dọn ra biểu :
- Ăn đi tụi bây, để giỏi cẳng mà về.
Tôi ngồi nghe, ròng ròng nước mắt
“Có những cái cười trách móc
Có những cái khóc nhớ ơn”.

Hôm nay mùng 2 Tết.
Con gái Nguyễn Hộ giỗ mẹ liệt sĩ, có mời. Những người khách ăn giỗ đã làm luôn lễ truy điệu Phùng Quán, một người mất hôm kia (22-1-95).
Năm 1994 Phùng Quán (và nhiều anh nữa như Hữu Loan, Bùi Minh Quốc, Hà Sĩ Phu có vô Saigon và gặp mặt “người kháng chiến cũ”) đến thăm câu lạc bộ, đã đọc bài thơ “Lời mẹ dặn” và lưu niệm chữ ký tên.
Anh em câu lạc bộ, 40 người làm lễ tưởng nhớ một người của “Nhân Văn – Giai Phẩm”. Xin anh hãy ngậm hờn xem cuộc đấu tranh cho nhân quyền và tự do dân chủ đang được tiếp tục không lơi.
Thơ :
LỜI MẸ DẶN
Tôi mồ côi cha năm hai tuổi
Mẹ tôi thương con không lấy chồng
Trồng dâu nuôi tằm dệt vải
nuôi tôi đến ngày lớn khôn
Hai mươi năm sau tôi vẫn nhớ
Ngày ấy tôi mới lên năm
Có lần tôi nói dối mẹ
Hôm sau tưởng phải ăn đòn
Nhưng không. Mẹ tôi chỉ buồn
Ôm hôn tôi trên mái tóc
- Con ơi!
Trước khi nhắm mắt
Cha con dặn con suốt đời
phải làm người chân thật
Mẹ ơi chân thật là gì ?
Mẹ tôi hôn lên đôi mắt
Con ơi một người chân thật
Thấy vui muốn cười cứ cười
Thấy buồn muốn khóc là khóc
Yêu ai cứ bảo là yêu
Ghét ai cứ bảo là ghét
Dầu ai ngon ngọt nuông chiều
Cũng không nói yêu thành ghét
Dầu ai cầm dao dọa giết
Cũng không nói ghét thành yêu
Từ đấy người lớn hỏi tôi
Bé ơi bé yêu ai nhất ?
Nhớ lời mẹ tôi trả lời
Bé yêu những người chân thật
Người lớn nhìn tôi không tin
Cho tôi là con vẹt nhỏ
Nhưng không ! Những lời dặn đó
In vào trí óc của tôi
Như trong giấy trắng tuyệt vời
In lên vết son đỏ chói
Năm nay tôi hai mươi lăm tuổi
Đứa bé mồ côi thành nhà văn
Nhưng lời mẹ dặn thuở lên năm
Vẫn nguyên vẹn màu son chói đỏ
Người làm xiếc đi dây rất khó
Nhưng chưa khó bằng nhà văn
Đi trọn đời trên con đường chân thật
Yêu ai cứ bảo là yêu
Ghét ai cứ bảo là ghét
Dù ai ngon ngọt nuông chiều
Cũng không nói yêu thành ghét
Dù ai cầm dao dọa giết
Cũng không nói ghét thành yêu
Tôi muốn làm nhà văn chân thật
Chân thật trọn đời
Đường mật công danh không làm ngọt lưỡi tôi
Sét nổ trên đầu không Xô tôi ngã
Bút giấy tôi ai cướp giật đi
Tôi sẽ dùng dao viết văn trên đá.
1957
Phùng Quán
94

3. Lời Mẹ Dạy : Trong “Tuổi trẻ của Lénine”
Những bậc thang bắt đầu kêu kót két. Đó là bà mẹ lên thăm các con trước khi đi ngủ.
Volodia vội vàng nhắm nghiền mắt lại giả vờ đi ngủ.
Bà mẹ tới gần sửa lại chiếc khăn trể xuống và cúi xuống nhìn mặt Volodia.
- “Thằng láu cá của mẹ, mẹ xem nào.”
Bà ngồi xuống thành giường khẽ vuốt mái tóc rối bù của Volodia.
- “Này không nên buồn bực, con hãy kể xem con đang băng khoăn điều gì.”
- “Mẹ ơi con đang nghĩ xem con có hèn nhát hay không.”
- “Nhưng con định làm gì thế ? Bà tò mò hỏi.”
- “Chính con cũng chưa biết cơ mà. Đôi khi con hiểu rằng không nên sợ gì hết, nhưng cũng có khi bỗng thấy rất sợ… Con không tài nào hiểu rõ tại sao lại như thế cần phải làm gì để trở thành một người can đảm thật sự ?”
Bà mẹ bất giác mỉm cười.
- “Ai cũng có thể trở thành can đảm.”
Volodia nhỏm dậy.
- “Ai cũng có thể trở thành can đảm à ? Sao lại thế được ? Cái đó chắc là rất khó chớ ?”
- “Không con ạ, chỉ cần bao giờ cũng đứng về phía chân lý. Nếu như con biết rằng con phải, con phải, con sẽ không sợ cái gì trên đời cả. Sự thật và lòng can đảm bao giờ cũng đi liền nhau. Con biết đấy, chân lý thì dù có đưa vào lửa cũng không cháy và có nhận xuống nước cũng không chìm; nó không sợ gì hết.”
Với thái độ ân cần âu yếm của người mẹ, bà lấy tay vuốt má con.
- “Con trai yêu dấu của mẹ, con nên biết, dối trá làm con người hèn nhát và đạo đức giả.”
Volodia nằm im lặng một lúc suy nghĩ về những câu nói với mẹ. Cậu áp má vào bàn tay của mẹ và hãnh diện nói :
- “Mẹ thông minh thật… Bây giờ con phải tự xét xem nên suy nghĩ về câu nói đó như thế nào”.

4. Ơn Nặng Núi Khâu
Ông Trương Minh Ký (1855-1900) có hai câu thơ :
“Nhọc nhằn ơn nặng núi Khâu
Muốn đền tấc cỏ lòng âu chẳng tròn”.
Ta đọc đoạn văn sau đây của A.France :
“Tôi sung sướng. Tôi rất lấy làm sung sướng. Tôi mường tượng cha tôi nè, mẹ tôi nè, và chị ở là những người rất hiền lành. Họ đã chứng kiến những ngày đầu trời đất đứng im, vĩnh viễn và không giống với ai hết. Tôi chắc rằng họ lo cho tôi khỏi bị cái gì không may, và tôi cảm thấy yên lòng mà ở gần với họ.
Niềm tin của tôi đối với mẹ tôi là một cái gì vô bờ bến. Khi tôi nhớ lại cái niềm tin thần thánh và đáng tôn kính đó tôi muốn gởi mấy cái hôn cho cái anh chàng là tôi thuở xưa kia. Và những ai hiểu rằng trong đời rất khó mà giữ nhau một bát nước đầy một mối tình cảm, họ sẽ thông cảm như quyến luyến của tôi đối với kỷ niệm xưa vậy”. (“Sách của bạn tôi”, A.France)

Nổi quyến luyến đó là bao nổi nhớ ơn.
Coi như em Rémi đây.
“Tôi là đứa trẻ người ta nhặt được.
Tuy vậy, cho đến năm lên tám, tôi vẫn tưởng tôi có mẹ như mọi đứa trẻ khác, vì mỗi khi tôi khóc thì luôn luôn có một người đàn bà dịu dàng ôm tôi vào lòng, âu yếm ru tôi, khiến cho nước mắt tôi ngừng chảy.
Mỗi khi tôi lên giường ngủ, cũng có người đàn bà đến hôn tôi. Và khi gió rét tháng chạp trú những bông tuyết vào cửa kính trắng xóa, bà ấy vừa ấp ủ chân tôi trong bàn tay trìu mến của bà, vừa hát cho tôi nghe một bài hát mà giờ đây tôi còn nhớ điệu và lõm bõm những lời ca.
Khi tôi chăn con bò sửa ở ven đường đầy cỏ hay cạnh đám cây hoang lá dại, mà gặp một trận mưa giông bất ngờ đổ xuống thì bà chạy đến đón tôi, bắt tôi núp dưới chiếc váy len của bà, và túm váy che đầu, che cho tôi cẩn thận.
Mỗi lần tôi có chuyện gây gỗ với bạn bè thì bà dỗ bảo tôi kể cho bà nghe những nổi bực bội hất chứa trong lòng tôi và hầu như lúc nào bà cũng tìm được những cách thích hợp để an ủi tôi, hay tỏ ra đồng tình với tôi.
Qua những việc ấy, và bao nhiêu việc khác nữa từ cách nói cách nhìn, cách vuốt ve cho đến những lời trách ôn tồn, tôi yên trí bà là mẹ tôi” (“Không Gia Đình”, H.Malot)

5. Nguyện Ước Ba Sinh
Trong câu của Trương Minh Ký vừa nói đó, ta thấy “nhớ ơn” hai chữ ấy thổn thức cái nguyện ước đền ơn.
Tôi đang mân mang.
Còn nhỏ, ở trong nhà phải hiếu thảo, sách Đồng ấu đã dạy :
Chớ chơi ác rách áo quần
Phải ân cần lo học tập
Lớn lên biết nghe lại được nghe :
Mình vóc tóc da, thọ của mẹ cha, chớ làm bị thương.
Nhà văn Anh nổi tiếng ông Ch.Dickens cũng khuyên
“Cuộc sống được trao cho ta với điều kiện nghiêm ngặt là chúng ta phải biết dũng cảm bảo vệ nó đến hơi thở cuối cùng”.
Tuổi tôi đã già, bắt chước ông lão L.Tolstoi làm người có ích để “đến tấc cỏ”.
Và tôi nói đây với người bạn già “hưu trí” cũng là để giới thiệu phép biết sống già.
Savoir vieillir là nói theo Tây.
Biết sống già là để đến ơn.
Chớ ai như ông Voltaire.
Coi ổng nói :
“Tôi ưa cười nhạo chơi chứ nhất định không xía vào bất cứ chuyện gì. Kể ra tôi nhạo báng có hơi nhiều đó thật.
Nhạo báng cũng giúp cho con người của nó được thêm sức lúc sống già”.
Cho nên hoàng đế Frédéric le Grand của nước Đức rất biết Voltaire “Ngự sử của mình”, đã phán :
“Có thể ví Voltaire như một cây cổ thụ, tàn lá xum xuê, rợp mát nhưng có trái độc. Ngồi dưới bóng nó mà hóng mát thì sướng lắm, còn ăn quả của nó thì coi chừng trúng độc”.
Trái lành cho tuổi già là những trái này :
• Baron de Montesquieu (1639-1735)
Ông có nói, ông bằng lòng sự sống sự sống của ông nên không ngớt dồi mài :
“Lý do thứ nhất là sự tự bằng lòng về tánh ưu việt của mình, là coi việc làm của mình sẽ làm con người đã thông minh càng được thông minh.
Cũng có duyên do khác nữa là hạnh phúc mà chính ta tìm thấy trong tình yêu học hành. Ở tôi dường như đó là một sai mê suốt đời. Nó gắn bó với ta, trong khi mà nhiều đam mê khác lần lượt rời bỏ ta.
Phải lấy sự say mê học hành mà tạo ra hạnh phúc bền vững, bám theo ta qua mọi thử thách của từng độ tuổi.
Vã lại kiếp sống là ngắn ngủi, ngoài hạnh phúc đó thì còn có hạnh phúc nào, còn có đại hạnh phúc nào mà có sức sống dai.
Phải là một ý định tốt đẹp đây không? Là làm việc để để lại, sau chúng ta những người sung sướng hơn chúng ta?
Tôi luôn luôn cảm nhận một niềm vui âm thầm khi mà tôi đã làm một cái gì đó cho lợi ích chung”
• J.J.Rousseau (1712-1778)
Ông viết trong thơ cho nhân tình mà lại nói sự đời người cung phụng cái tôi cần, những người khai hóa tâm hồn tôi; và những người đã truyền cho tôi những bản lãnh của họ.
Những người ấy, giờ đây có thể là không còn, nhưng những tục lệ tốt đẹp mà tôi đã luyện tập theo thành thói quen mà ai nấy cũng khen; những sự giúp đỡ sẵn sàng đón lấy sự đòi hỏi của tôi; quyền tự do công dân mà tôi được hưởng, tôi mà có được các cái đó là nhờ có sự giám sát của xã hội, nó hướng dẩn sự chăm sóc người dân; nó giám sát và điều khiển sự ân cần đối với phúc lợi của mọi người. Nó đã dự phòng những cái mà khi ra đời tôi sẽ cần, và nó sẽ làm cho nắm xương khô của tôi được chiêm bái khi tôi đã chết.
Như vậy chư vị ân nhân của tôi có thể đã chết rồi nhưng mà chừng nào trên mặt đất hãy còn có con người thì tôi buộc phải trả cho loài người cái ơn về những điều tốt đẹp mà tôi đã thọ lãnh”.
• Ch.R.Darwin (1803-1880)
“Nếu tôi được hân hạnh sống lại lần thứ hai, thì tôi sẽ đặt cho mình một kế hoạch đọc bao nhiêu thơ, nghe bao nhiêu nhạc, ít nhất là mỗi nhất một lần. Có lẽ bằng cách rèn luyện như vậy tôi có thể làm cho bộ não của tôi không bao giờ bị già cỗi. Nếu thiếu những đam mê thì hạnh phúc sẽ bị phí hoài, và có thể điều đó sẽ ảnh hưởng không tốt đến trí lực, thậm chí đến cả tinh thần, vì nó làm giảm khả năng nhạy cảm của chúng ta đối với thiên nhiên”.

Đó là tôi tư tưởng : ĐỀN ƠN.

6. Soi Đường Đền Ơn
Tôi học chưa hết năm thứ nhất tú tài, là tôi về.
On ĩ với má.
- Cho con đi Tây. Nè nghe. Con mà học được nghề làm giấy, con mở hảng nuôi một tốp con nít; ban ngày nó đi lượm giẻ rách, đêm chúng nó học. Nhà mình giàu, làm vậy có phước lắm !
Khi còn ở nhà trường, tôi lâu lại giở tự điển ra xem chỗ nói về nhà trường cao đẳng, xã hội học ở Paris, và trường dạy nghề làm giấy.
Tôi mơ ước học được “Ecole des hautes études sociales de Paris” hay “Ecoles de papeterie de Grenoble”.
Má tôi đem lời xin mà đi tâu.
Cậu tôi hứ, lý do là gia quyến tôi đã từng cho đứa đi Tây. Khi về nước có một đứa là Nguyễn Văn Ấn làm việc ở trường “Bá Nghệ”. Một đứa nữa là Nguyễn Văn Thế cầm đầu cuộc biểu tình An lạc, đi từ đình Tân Túc thẳng vào khám lớn, ngồi tù hai năm.
Vậy là thang máy của tôi bị hẩn (ie. hụt hẫng ?).
Tôi ở nhà đọc sách và tập viết.
Tôi cũng lại coi trong tự điển mà thấy nói Karl Marx là tác giả của tác phẩm thiên tài.

==================================

Mục Lục, P. 1, P. 2, P. 3, P. 4, P. 5, P. 6, P. 7, P. 8, P. 9, P. 10, P. 11, P. 12, P. 13, P. 14, P. 15, P. 16, P. 17, P. 18, P. 19, P. 20, P. 21

About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s